Туркийг тойрсон аялал - үргэлжлэл 2



Аялалын маршрут

Кахтагаас шөнө хаашаа ч, ямар ч автобус байхгүй байсан тул өдрийн 12 цагаас Каясэри явах автобусанд суух хэрэгтэй болов. Каясэри руу 437км, 8 цаг явсан. Орой очоод тэнд сурдаг Улмаагийн найз нэг Монгол оxиныд буусан. Каясэрид овоо хэдэн Монгол оюутан сурдаг гэв. Энэ хот жижигхэн мөртлөө бүх юм нь эмx цэгцтэй, маш өргөн гудамж талбайтай хот байв. Эдний хотын дарга нь ажлаа сайн хийдэг бололтой ккк. Айлд xоносон чинь шөнөжингөө намайг шумуул зооглоод унтуулсангүй. Арай гэж өглөө болгоод 00 орох гээд явж байтал коридорт хамт амьдардаг охин нь тааралдаад надаас учиргүй цочихоор нь гайхаад ороод толинд хартал ёстой нүүр нүдгүй булдруу болтол шумуул хазчихсан байв. Би бүр өөрөө өөрөөсөө цочсон гээч. Хамгийн сонирхолтой нь Улмааг хазаагүй байж, намайг юу ч үгүй идчихсэн байгаам даа, гомдмоор. Ингээд нүүрний нэг тал тэр чигээрээ хавдаад хүн аймаар царайтай болчиxов.

Day 8.

Уг нь өдөртөө Кападокяа руу гарах төлөвлөгөөтэй байсан боловч урд өдрийн зугаалгын ядаргаа тайлж чадаагүй байсан тул тэгж ингэсээр байтал үдээс хойш болчихов. Тэгээд яараад отогар ороод Кападокяа явах автобус сураглатал Үйргүп, Горэмэ, Авонос гурвын нэг рүү явж байж Кападокяа үздийн байна. Угаасаа Кападокяа чинь аягүй том талбайг хамарсан болохоор нэг цэгээс үзэх боломжгүй гэнээ. Отогар дээр нэг автобусны компани олж Авонос руу билет бичүүлчихээд, Авоносоос өнөө оройдоо Анталяа гарах автобус сураглатал тэр компани тийшээ явдаг эндээс шууд билетээ авч болно гэв. Бид хоёр ч баярлаад билетээ авах гэснээ оройн 8 цагийн автобусанд амжиxын тулд 3 цагийн дотор Кападокяаг үзэж чадах уу гээл бөөн бодол боллоо. Гэтэл тэр зуур хажууд хараад зогсож байсан нэг хүн та 2 надтай хамт Авонос явчих тэгвэл эрт очно, үзэх газраа ч үзэж амжина гэв. Гэтэл тэр хүн нь тэр автобусны компаний эзэн байсийн байна лда. Ажлаар Авонос явах хэрэгтэй байсан болохоор бид 2-г бас хүргээд өгье гэж  хэлсэн нь тэр юм байж. Тэр ч байтугай та 2 өөрсдөө яваад 3 цагийн дотор Кападокяаг үзэж амжиxгүй, тиймээс би та 2-т Үйргүп, Горэмэг үзүүлээд Авонос хүргэж өгье гэсэн. Сайн хүн санаагаараа гэгчээр нээрээ... Тэгээд Каясэригээс Авонос орох гэж авсан 20 лирийн билетээ буцаагаад Авоносоос Анталяа орох билет аваад тэндээс гарсан.

Cappadocia - Goreme

Каясэригээс Үйргүп ороход 80км, 1,5 цаг явсан. Үйргүп гээд жижигхэн, тохилог хот байна лээ. Бид нар Асмали Конак гээд цагтаа Туркийг шуугиулж байсан ОАК-г Мардинд зураг авалт хийсэн гэж бодоод асмали конакыг тэнд хайгаад байсан чинь харин Ургупт зураг авсан юм билээ. Манай сайн дурын гаяд бидэнд тэр газрыг үзүүлсэн. Мөн Нэвшэхир, Үйргүп нь усан үзмийн дарсаараа алдартай газар лда. Гудамжны булан болгонд дарсны мухлаг байдаг юм билээ. Бид дарс амталж тухлах завгүй явсан тул жаахан тиймхэн.

Cappadocia - Urgup

Үйргүпт уулыг нүхэлж барьсан ч юмуу тэгээд тогтчихсон ч юмуу гэрүүд байдаг бол Үйргүпээс Горэмэ руу яваx замд пэри бажалар (peri bacalar) олноороо харагддаг. Пэри бажалар буюу  fairy chimneys-г одоо юу гэж орчуулахыг сайн мэдэхгүй байна. Үлгэрийн яндангууд гэхгүй л байлтай ккк. Энэ их сонин тогтоц юм шүү. Малгай өмсгөчихсөн юм шиг, яг тэр шовгор орой дээр яаж тогтоосон юм бол гэмээр.  Үйргүп, Горэмэ, Авонос нь хоорондоо арав арваад км зайтай юм шиг байгаан. Жуулчид бол дугуй хөлслөөд тойроод үзчихдэг юм билээ. Арай илүү мөнгө төлвөл агаарын бөмбөлөгт суугаад Кападокяаг дээрээс нь харж болно. Ийм балон тур хамгийн сайхан зүйлүүдийн нэг гэж сонссон. Худлаа биш байхаа. Яагаад гэвэл энд байхад эргэн тойрны сонин өвөрмөц тогтоцтой газар нь дэлхийд бус, өөр гарагт байгаа мэт сэтгэгдэл төрүүлэхээр. Би өөр гарагт байж үзээгүй лдэ, тэхдээ хэрэв өөр гараг байдаг бол ийм л байдаг байх гэж төсөөлөн бодсон. Бид Горэмэд машинаа тавьчихаад нар жаргах агшинд байгалийн сонин тогтоцыг харж нэг хэсэг суусан. Биднийг дагуулж явсан хүн маань бидэнд хөгжилтэй түүх ярьж өгч цагийг зугаатай өнгөрүүлсэн. Нар жаргаад бүрэнхий болохын алдад тэндээс хөдлөөд Авонос орсон. 

Шаазангийн воркшоп, Avonos

Авонос нь шаазан урлал, шаазан эдлэлээрээ алдартай газар юм байна. Гудамжны өнцөг булан бүр нь шаазангийн мухлаг, шаазангийн цехээр дүүрэн байсан. Шаазангийн урлал үнэхээр сайн хөгжсөн газар байдийм байна гэж ойлгосон. Зүгээр байж чадахгүй эндээс бэлэг дурсгалын эдлэл авч ачаагаа нэмээд амжсан шүү. Анатоляагийн хүмүүс аягүй сонин хүнд бэлэг өгөх дуртай юм билээ. Анталяад явж байхад ч гэсэн энэ ажиглагдсан. Авоносоос орой 8 цагт автобусанд суугаад 540км, 9 цаг явж Анталяад ирсэн. Замдаа хэдхэн турист суулгасан хоосон шахуу автобусны дуртай сандлыг эзэгнэн унтаж ирсэн кк.

Day 9.

Aspendos, Antalya

Өглөө 05 цагийн үед Анталяагийн отогард ирээд хөл хөдөлгөөн эхлэxийг хүлээж байгаад 8 цаг гээд Аспендос явах минибусд суусан. Аспендос руу 40-50км газар байсан байхаа. Их л нойрмог байсан, яваад л байсан яваад л байсан, их л удаан явах шиг санагдсан. Анталяагаас минибусаар яваад Сэрик гээд тосгонд очдог юм билээ. Тэндээс өөр минибусд суугаад Аспендос ордог. Нийт зардал нь бол хямдхан гардаг. Хэцүү нь минибусуудынхаа цагийг сайн тааруулах хэрэгтэй юм билээ. Бид 2 цагаа буруу тооцсоноос болж Сэрикт 2 цаг xүлээсэн.

Aspendos, Antalya

Аспендос нь угтаа бол МЭӨ 1000-аад жилийн үед байгуулагдсан маш эртний хот юм байна. Гэхдээ одоо хадгалагдаж үлдсэн Аспендос амфитеатрыг Ромын император Маркус Аурелус  МЭ 155 онд Грек архитектур Зенонгоор бариулжээ. 7000 гаруй хүний багтаамжтай энэ театрт одоо ч гэсэн Туркийн зохион байгуулж буй олон улсын концерт, фестивалуудыг хийдэг. Дууны цуурайлтыг нь шалгах гэдэг юмуу яадаг юм, тэнд үзэж сонирхож яваа туристууд гэнэт байж байснаа нэг нэгээрээ эсвэл харилцан дуулалцаад эхлэх юм билээ. Биднийг явж байхад нэг солонгос залуу дуурь дуулаад, тэнд байсан хүмүүс бүгд босч алга ташаад сүйд болсон ккк. Аспендост 1-2 цаг зугаацаж өнгөрүүлчихээд буцаад Сэрикээрээ дамжаад Анталяа орсон доо. Анталяад бид бас нэг оюутны байранд байрласан тул оройн хоол идчихээд үдшийн сэрүүнд гадуур гарч жоохон алхчихаад амарцгаасан.

Day 10.
Өнөөдрийн төлөвлөгөө бол Анталяа музэй үзээд, далайн эрэг дээр очиж хэвтэх байв. Анталяа музэй миний амьдралдаа үзсэн хамгийн гоё, хамгийн баялаг музэйнүүдын нэг байлаа. (Луврын музэй, Ватиканы музэй хоёрыг тоолоод шүү дэ). Турк угаасаа Roman and Hellenistic үеийн түүх дурсгал ихтэй болохоор баялаг сан хөмрөгтэй байхаас аргагүй.

Statuatary hall of Antalya museum

Би ер нь уран баримал, хөшөө дурсгал, усан оргилуурт иx сонирхолтой хүн лдэ. Энд харин шавайгаа ханатал хөшөө үзсэн гэхэд болно. Эдгээр уран барималууд болон хөшөөнүүдийн ихэнхи нь Перг эртний хотоос олсон олдворууд гэсэн байсан тул бид  хэдий төлөвлөгөөнд байхгүй ч гэсэн тэр Перг эртний хотыг заавал үзэх хэрэгтэй юм байнаа гэж шийдсэн.

Antalya museum

Эрний уран барималуудын нэг гайхалтай нь эр, эм биеийн гоо сайхан төгс төгөлдөр дүрсэлж чаддагт байсан юм болов уу. Хэрэв сайн харвал биеийн булчин шөрмөс, нүүр хуврал гээд бүх юмыг тод томруун дүрсэлсэн байдаг.

Exhibit at Antalya museum 

Hand detail

Жишээ нь дээр зурган дээр байгаа гарыг хар лда. Ямар нарийн мэдрэмжтэйнээр урласныг нь хараад баршгүй.

Herakles comes home, Antalya museum

"Хераклэс гэртээ ирсэн нь" хэмээх энэ үзмэр Анталяа музэйгийн хамгийн чухал үзмэрүүдийн нэг юм байна. За ер нь л хамгийн чухлуудын хамгийн чухал нь гэж хэлж болно. Дэлхий дээр МЭӨ 330-320 онд Лисиппосын бүтээсэн "Herakles Farnese" нэртэй хөшөөний 60 гаруй хувилбар байдаг ба тэдгээрээс урлагийн талаасаа хамгийн үнэ цэнэтэй нь Роман үед бүтээгдсэн энэ xөшөө гэж үздэг юм байна. Энэ хөшөөний дээд бие доод биеэсээ салангид тусдаа өөр улсад байсныг Туркийн эрдэмтэд шинжлээд энэ хоёр нь нэг биенийх гэдгийг нь тогтоосноор нөгөө улс нь их биеийг нь Туркэд буцааж өгсөн гэж ойлгосон.

Tombs in Antalya museum

Надад маш сонирхолтой санагдсан бас айдас жихүүдэс төрүүлсэн үзмэр бол яах аргагүй энэ авснууд байлаа. Дээр үеийн язгууртнууд үхсэнийхээ дараа хойд нас руугаа саадгүй морилохын тулд аль сайн сайхан авсанд хэвтэх ёстой гэж боддог байсан бололтой. Авсны таган дээрээ голдуу язгууртан болон түүний эхнэрийн хэвтээ баримал байx ба авсаа тойруулан янз бүрийн барималаар чимэглэсэн байх юм билээ. Музэй тун сонирхолтой байсан тул бид хэдэн цагийг ч тэнд саатаж өнгөрүүлснээ мэдсэнгүй. Ер нь Улмаа бид хоёр зугаа цэнгэл, идэж уухаас илүүтэйгээр түүх соёл, байгаль, үзэж харах юманд дуртаймаа гэдгээ энэ аялалаар сайн ойлгож авсан.

Konyaalti beach, Antalya

Музэйгээс гараад ирэнгүүт шууд нүдний өмнө далай харагдаж байдаг. Анталяагийн алдарт Коняаалти бийч нь энд байдаг юм билээ. Үд нэлээн хэвийсэн байсан боловч бид 2 далайн усанд орж, эрэг дээр биеэ наранд шарж хэвтсэн шүү. Газар дундын тэнгис оройдоо нэлээд давалгаа ихтэй байдаг бололтой xөл алдвал аваад явчихмаар хүчтэй давалгаалж байсан. Олон жилийн өмнө Хар далайд живэхээ алдаж хаширсан хүн болохоор би лав ус руу бэлхүүсээс далдартал гүйж ороогүйэ.

Далайн эрэг, нар, усны хувцас, нарны тос, сийрсэн малгай гээл эцэст олон хоногийн аялалын эцэст нэг юм өөрсдийгөө амралтанд байгаа мэт мэдрэв. Олон ч гэж дээ замд гарсаар аялалынхаа яг талд л орж яваа юм билээ. Гэхдээ л үзэж харсан, туулж өнгөрүүлсэн зам хэтэрхий урт болохоор олон хоног өнгөрсөн мэт санагдаж байсан байх. Далайн эрэгт ямар ч байсан 2-3 хононо гэсэн төлөвлагаатэй болохоор маргааш цүнхээ баглаад отогар руу гүйнэ гэх юмгүй тайван шиг 2 хонолоо.

---

Үргэлжлэл бий

Туркийг тойрсон аялал - үргэлжлэл 1

Аялалын маршрут

Day 6.

Шанлиурфа хотод хоноод маргааш нь бид Адияаман хот руу 100 км, 2.5 цаг аялалаа үргэлжлүүлэв. Адияаманд бидний үзэx газар бол алдарт Нэмрут уул юм. Нэмрут руу өөрсдөө гараx боломжгүй ба заавал турд бүртгүүлж гарах ёстой байв. Интернэтээс хайхад энэ турыг хийдэг зөвхөн нэг газар байх ба тэр нь Ирфан Туризм юм. Нэмрут руу нар мандах, нар жаргаx гэж хоёр төрлийн тур хийдэг юм билээ. Нар мандаxыг үзэх тур нь шөнө 02 цагаас эxэлдэг, нар жаргаxыг үзэx тур нь өдөр 14 цагаас эxэлдэг. Нэг тур нь 75 лирийн үнэтэй байсан. Бидний төлөвлөгөө бол эxлээд зөвхөн нар жаргах турд оролцох байсан боловч тур компанийхан нар мандаxыг бас үзэхийг санал болгож ятгасаар байгаад 2 турыг хоёуланг нь хийхээр болсон. Тэд нар энэ хүртэл ирчихээд нар мандахыг үзэхгүй явж болохгүй, Нэмрутын орой дээрээс нар мандах агшин дэлхий дээр батлагдсан хамгийн сайхан нар мандах агшингуудын нэг гэж ирээл рекламдав. Би бас мөчөөгөө өгөхгүй манай говьд нар хамгийн сайхан манддаг, би энэ нар мандахыг сонирхохгүй байна гэж хэлээд амжиж байгаамаа ккk. Гэхдээ тэд нар нэлээн сайн дискаунт хийгээд бид хоёрт нэгийг авбал нэгийг үнэгүй өгсөн юм. Уг нь энэ тухай хүнд битгий хэлээрэй гэсэн лдэ тэхдээ яахав яахав.

Нэмрут уул, Адияаман

Нэмрут уул Адияаманы Кахта гэдэг газар оршдог юм бна. Кахта нь жижигхээн хот байсан. Нар мандах, нар жаргах хоёр тур хийхээр болсон болохоор энд хоноx шаардлагатай болоод нэг оюутны байранд буудаллахаар болов. Нэмрут уулан дээрээс нар жаргаxыг харах турд биднээс гадна Белгийн нэг турист, Ирфан Туризмын босс нь өөрөө, тэгээд хөтөчтэйгээ явлаа. Нэмрут Кахтагаас 53км зайтай болохоор үдээс хойш 4 цагийн үед гараад явахад нар жаргахаас арай өмнө хүрч байна лэ. Яг нар жаргах агшинг харах гээд зөндөө хүн цугласан байсан.

Нэмрут уулын орой дээрх Коммагений хөшөөнүүд (баруун терас)

Нэмрут уулын 2134м өндөрт байрлах чулуун хөшөөнүүд нь МЭӨ 62 онд Коммагений эзэнт гүрний  Antiochus I Theos хаан өөртөө зориулж бунхан босгосон хөшөөнүүд юм. Энд Античус хааны өөрийн хөшөөнөөс гадна хоёр арслан, хоёр бүргэд, Херкулес, Зеус, Аполло нарын бурxдын хөшөө бас байжээ. Эдгээр хөшөөнүүдийн толгойг тасалж авсан бөгөөд хамруудыг гэмтээсэн байгаа нь санаатайгаар үйлдэгдсэн хэрэг гэж таамагладаг юм бна. Толгой нь салж унасан иx биеүүд суугаагаараа байсан боловч сүүлд 1960-аад онд болсон газар хөдлөлтөөр эдгээр нь нурж сүйдсэн гэдэг юм билээ. Нар жаргах агшин надад лав хүсэн хүлээсэн догдлол бий болгож чадсангүй. Магадгүй бүрхэг, үүлтэй байсан нь нөлөөлсөн байх. Харсаар байтал үүлэн дунд бүдгэрээд алга болчиxдог юм билээ. Харин нар жаргасан дараа сар маш тод, маш гэрэлтэй харагдаж байсан нь нарнаас сайхан санагдсан. Бидний аялал шинийн арван хэддээр таарч бсан болохоор шөнө орой дандаа мэлтийсэн сартай гоё байсан. Туркийн зүүн зүгийн нутгуудад сар илүү ойрхон харагддаг гэдэг нь үгүй биш бололтой. Шөнө автобусанд нэг хотоос нөгөө хот руу явж байхад цонxоор харахад сарны гэрэлд юмс тод сайхан харагдаж байсан. Бид нар жаргахыг харчихаад уулнаас бууж явах замдаа замын хажууд аялалын машинаа тавьчихаад амарч байгаа жуулчидтай тааралдаад зам дээр сарны гэрэлд тэд нартай хамт нутгийн дуу дуулж, нутгийн бүжиг бүжиглэсэн. Хажуугаар өнгөрч байсан машинууд биднийг солиорчихож гэж бодсон байхаа хэхэхэ. 

Day 7.

Нэмрутын орой дээр нар мандахыг хүлээж байгаа жуулчид 

Шөнө 3 цагаас Кахтагаас хөдлөөд 4-5 цагийн үед Нэмрутын орой дээр гарсан. Үүрээр уулын орой дээр их хүйтэн байдаг гэж тэндхийнхэн хэлсэн болохоор Улмаа бид хоёр нэг адьяал чирээд л уул өөд мацав гэж хэхэх. Биднийг орой дээр гарахад бас л нэлээд олон жуулчид цуглачихсан байв. Харин цаг агаар ердөөсөө хүйтэн байсангүй. Ер нь энэ нутгийнхан халуун газрын хүмүүс болохоор хүйтэн гэж юу байдгийг мэддэггүй бололтой.  Нар мандах агшин тэдний магтаад байсан шиг үнэхээр гайхалтай сайхан байв. Тээр дор өлмий дороос тань том улаан бөмбөлөг хөөрч эхэлнэ гээд бод лдо. Говийн нар шиг яг дэргэдээс мандахгүй ч өөрийн гэсэн үзэсгэлэнтэй агшин юмаа гэдэгт санал нэгдсэн шүү. Хэрэв Нэмрут руу зугаалах хүн байвал заавал нар мандахыг нь үзээрэй гэж зөвлөх байна даа.

Нэмрут уулын орой дээрх Коммагений хөшөөнүүд (зүүн терас)

Нэмрутын орой дээрх Коммагений хөшөөнүүд нь 3 терраст байрласан байдаг гэсэн. Зүүн террас дээрээс нар мандахыг хардаг, баруун террас дээрээс нар жаргахыг хардаг. Уулын орой байгалиасаа тогтоцтой биш, хүний гараар шороо авчраад овоолсон юм шиг сонин бүтэц, тогтоцтой юм билээ. Нар мандахыг харчихаад уулнаас буухад аль хэдийнээ халаад эхэлчихсэн байв. Нэмрутын тур дотор Арсемиагийн тур бас багтдаг. Арсемиа нь Коммагений эзэнт гүрний зуны нийслэл байсан газар юм байна.

Арсемиагаар аялаад үнэхээр үлгэрт гардаг ертөнц чинь жинхэнээсээ байсан юм байна гэдэгт итгэв. Миний амьдралдаа үзсэн, харсан, аялсан, зугаалсан хамгийн гайхалтай газруудын нэг байлаа. Сэтгэл аягүй их догдолж, мөч хором бүрийг, нүдний өмнө үзэгдэх дүрс бүрийг ухаан санаандаа xэзээ ч мартахгүйгээр хадгалж авах гэж хичээж байлаа. Одоо ч гэсэн нүдээ анихад тэр үлгэрийн юм шиг газар нүдний өмнө алган дээр тавьсан шиг л харагдаж байна.

Хуучин цайз болон хааны ордон, Кожахисар

Eski Kale буюу хуучин цайз гэх энэ газар нь үлгэрийн хаадын амьдардаг ордон байсан гэлтэй. Эсрэг уулынхаа орой дээрээс харахад тэртээ доор харагдах энэ цайз нь эгц хадан хясаан дээр яаж баригдсан нь гайхалтай. Одоо хүртэл нэлээд сайн хадгалагдаж ирсэн бөгөөд ордон, харуулын цамхаг, сүм гэсэн гурван хэсгээс бүрддэг байна. Цайзнаас эгц доошоогоо горхи руу бууж ирсэн чулуун шат байсан нь он цагийн шалгуурт элэгдэж хуучирсан бололтой зөвхөн хэсэгхэн газар л тогтож үлдсэн байна лэ.

Сэлчукийн гүүр, Арсемиа

Дээр зурган дээр Кахта горхины дээгүүр тавьсан Сэлчүкийн гүүр, тэрний цаад ард хадны орой дээр хуучин цайзын туурь, мөн сайн харвал горхи руу бууж ирсэн чулуун шатыг харж болохоор байна.

Арсемиа

Коммагений зуны нийслэл Арсемиагаас байгалийн сайхан бүрдсэн хөндийг хөлийнхөө дор харж болно. Энэ уулын орой дээрээс хөлийн доор харагдах энэ дүр зургийг харж зогсохдоо эртний хаадын цаг үед хэсэгхэн зуур ч гэсэн зочилсон мэт санагдсан шүү. 

Митрадис хаан Херкулэстэй гар барьж байна

Коммагений хаан Античусын аав Митрадисын Херкулэстэй гар барьж байгаа хөшөө байдаг ба тэдний хөл дор харагдаж байгаа шат нь уулын мухар руу 150-аад метр орж явсан гэсэн. Энэ хонгилийн үзүүрт чухам юу байдгийг бүү мэд, яагаад гэхээр тал хэрд нь чулуу нураад таглачихсан гэсэн. Улмаа бид 2 зориглоод xөтлөлцөөд хонгил руу уруудаж үзсэн боловч тас харанхуй тул гар чийдэн энэ тэр гэрэл гаргах юм байхгүй л бол цаашааагаа явна гэж бүтэхгүй юм билээ.

Роман гүүр

Арсемиагаар зугаалж дуусаад Кахта руу эргэх замд Роман гүүр үзсэн. Энэ нь МЭ 1-р зууны үед Ромын хаан Сэптимус  Сэвэрус эxнэр Жулиа Донмадаа зориулж босгосон гүүр юм. Гүүрийн дөрвөн өнцөгт нь өөрийгөө, эхнэрийгээ болон 2 xүүгээ бэлгэдээд 4 багана босгосон боловч том xүү нь хаан ширээг залгамжлахын төлөө дүүгээ хөнөөгөөд түүнд зориулсан баганыг нураачихсан юм гэнэ лээ. Түүнээс хойш энэ гүүр дөрөв биш гурван баганатай болсон ба бэлэг дурсгалын макетууд дээр ч гэсэн энэ гашуун түүхийг сануулаад гурван баганатай байдаг юм гэсэн. Энэ гүүрний цаана харагдах уулыг дундуур нь хоёр хуваагаад гол урсгачихсан юм шиг сонин хэлбэртэй юм билээ.

Каракуш толгой дээрээс орчныг харахад

Роман гүүрээс цаашаагаа яваад Каракуш толгойг үзсэнээр Нэмрут-Арсемиа тур өндөрлөж байгаа юм. Каракуш толгой нь Коммагений үед гэр бүлийн шарилын газар байсан гэдэг юм билээ. Орой дээр нь мөн Нэмрут шиг овоолсон шороотой, гурван талдаа өндөр багана босгосон байдаг. Эндээс орчны газар үнэхээрийн гоё харагддаг.

----
Үргэлжлэл бий шүү ккк

Туркийг тойрон аялсан 15 хоног

Бидний аялалын маршрут

Газрын зураг үзэж сууж байгаад л автобусанд суугаад Туркийг нар зөв бүтэн тойрох аялалд гарах галзуу бодол төрдөг юм байна. Ер нь яагаад болохгүй гэж гээл над шиг адал явдал, аялалд дурлагч Улмаа найзтайгаа хоёулаа цүнхээ баглаад тэр оройдоо гарч өгсөн дөө. Бидний санаа бол Туркийн нэрд гарсан түүхэн газруудыг очиж үзэх байлаа. Гэрээс гарахдаа зурсан маршрутаар бол Анкара- Амасяа(Хаадын бунхан) - Трабзон (Узунгөл, Сумэла) - Ван (Ван нуур) - Мардин (Чулуун гэрүүд) - Урфа (Загастай нуур) - Адияаман (Нэмрyт) - Нэвшэхир (Кападокяа) - Анталяа (Аспендос) - Дэнизли (Памуккале) - Измир (Эфэс) - Чанаккале (Трува) - Стамбул гэсэн чиглэлээр нийт 14 хоног аялах байв. Зам зууртаа ганц нэг маршрут өөрчилж, зарим гоё газар илүү хоносоноос болж жоохон жоохон өөрчлөлтүүд гарсан. Ингээд 2012 оны 9 дүгээр сарын 24-ний билэгт сайн өдөр Стамбулаас хөдөлсөн аялал маань нийт 5120км урт зам туулж, 18 хот, 15 түүх соёлын дурсгалт газар, уул хад, далай тэнгисийг үзэн нийт 93 цагийг хот хоорондын замд автобусанд өнгөрүүлсний эцэст 2012 оны 10 дугаар сарын 8-ны билэгт сайн өдөр Стамбулд хүрэлцэн ирснээр өндөрлөсөн юм.

Адал явдалд дурлагч хүн бүрийн хүсэл бол цүнхээ үүрээд, автобусанд суугаад огт танихгүй шинэ газар очиж үзэх хүсэл байдаг байх гэж боддог. Бидний очихоор төлөвлөсөн ихэнхи хотуудад бидний таньдаг хүн байгаагүй. Эхний орой Стамбулаас автобусанд суугаад хөдлөхөд энэ 14 хоногийн аялалын турш ямаршуухан адал явдал хүлээж байгаа бол гэсэн хэмжээлшгүй догдлол байсан.

Day 1.

Эхний өдөр Туркийн нийслэл Анкара хот орлоо. Тэнд оюутан цагийнхаа сайн найзтай уулзахын тулд тусгайлан зорьж очсон минь энэ билээ. Анкарад Туркийн их удирдагч Ататуркийн бунхан "Аниткабир" гээд сүрлэг байгууламж бий боловч түүнийг үзэх зав энэ удаа тохиосонгүй. Тэгээд ч анх Анкарад сурч байхдаа тэнд очиж үзсэн болохоор "заавал үзэх" листэнд нээх дээгүүр ороогүй юм.

Day 2.

Амасья хот

Хоёрдох өдрийнхөө өглөө 09 цагаас Анкарагаас Амася хот руу хөдөллөө. 350км замыг 6 цаг яваад өдөр Амасяад ирсэн. Амасяа хөөрхөн жижигxэн авсаархан хот байв. Тэнд зорьж очсон хэрэг бол Сафранболу гэрүүдийг харах мөн Kral Kaya Mezarligi буюу Хаадын чулуун бунханг үзэx байв. Хаадын чулуун бунхан гээд хадан дунд нүxлэж хийсэн бунхангууд үнэхээр гайхалтай юм. Эдгээр нь МЭӨ 333 оноос 26 он xүртэл  Амася хотыг нийслэлээ болгож ашиглаж байсан Понтус хаант улсын үеийн түүхэн дурсгалууд юм. Над шиг хад чулуун асар том байгууламжуудад дуртай хүнд бол үнэхээр сонирхолтой газар байлаа. Орой болсон хойно голын эрэг дээр нь суугаад гэрлээр чимэглэсэн Хаадын чулуун бунханг харж суухад тэндээс явмааргүй л санагдаж байв. Голын эргээ дагаад барьсан Оттоманы үеийн гэрүүд бас сонирхол татах үзмэрийн нэг. Энэ модон гэр буюу байшингууд нь 19-р зууны сүүлийн хагасд баригдсан байдаг юм байна. Сафранболуд байдаг ийм гэрүүдийг үзэх хүсэл маань Амасяагийн гэрүүдийг үзсэнээр дарагдсан даа. Амасяагийн зан сайтай xүмүүс их таалагдсан. Ер нь тэгээд Туркийн хаана ч очсон xүмүүс нь зан сайтай даа. Амасяад хонолгүйгээр оройдоо Трабзоны автобусанд суув.

Day 3.

Трабзон хот. Хар далай.

Амасяагаас Трабзон хүртэлх 470км замыг 8 цаг яваад өглөө 05 цагт Трабзонд ирэв. Энд Улмаагийн найз Турк охиныд буух байсан тул түүнийг отогар (автобусны зогсоол-тээврийн товчоо) дээр хүлээж байгаад ирэхэд нь хамтдаа гэр рүү нь явсан. Тэдний гэр үнэн тансаг, 11 давхар байшингийн хамгийн дээд давхарын дублекс гэр дээрээс нь Хар далай зүгээр л балконоос нь нүдний өмнө дэлгэсэн шиг харагдана. Миний Туркэд байхдаа хамгийн их үзэхийг мөрөөддөг байсан газар Хар далай тул хүсэн хүлээсэн далайгаа хараад хэдэн цагаар хамаагүй суучихмаар л байв. Даанч бид 2 цөөхөн хоногт их юм үзэx давчуу програмтай явж байсан тул өглөөний цай ууж аваад нөгөө алдарт Uzungol (Узунгөл) гэдэг газар руу нь явж өгөв.

Узунгөл, Трабзон

Узунгөл гээд иxэвчлэн карт постал дээр зураг нь байдаг байгалийн үзэсгэлэнт газар юм. Хар далай угаасаа нов ногооноороо алдартай болохоор тэр хүртэл явсан 98км замын турш эргэн тойрны толгой эргэм өндөр уулс, уулсын орой дээр барьсан байшингууд, уулыг ороож тавьсан зам зэргийг сонирхон харж явсаар Узунгөлд хүрэв. Трабзоноос Узунгөл руу автобусны компаниуд нэг өдрийн аялал хийж үйлчилдэг юм билээ. Хоёр талдаа билет нь 25 лир буюу 20мянга орчим төгрөг болдог юм билээ. Нээрээ сониноос Хар далайн залуучууд үнэн царайлаг юм билээ. Би болохоор Тэмэл, Дурсунтай онигоон дээрээс хар далайн xүмүүсийг нээх том хамартай царай муутай xүмүүс байдаг байх гэж боддог байсан чинь гудманд алхаж буй иxэнхи залуучууд нь Стамбулын гудманд тааралддаг залуучуудаас царайлаг байсан. Улмаа бид хоёр сэтгэл алдарч, жоохон  шимтэн харсан лда гэхгүй юу ккк.  Трабзоны төв гудамжууд бол Стамбулын гудамжаас ялгаагүй хүн ихтэй бас их хөгжсөн, дэлгүүр хоршоо иxтэй юм билээ. Өөрийгөө Стамбулд Таксимд явж байна уу гэж андуурхаар. Нэг сонин нь хот дотроо уул овоо, хотгор гүдгэр ихтэй. Hiking хийсээр байтал таарч байгаам чинь кк. Орой нь биднийг зочилсон Меликэ гээд Турк охин ёстой гараа гаргаж хар далайн загасаар дайлсан даа. Би лав амьдралдаа идэж үзээгүй хамгийн олон загасыг тэднийд идсэн.

Day 4.

Сумела Манастир, Трабзон

Өглөө дублекс тансаг байрныхаа задгай балкон дээр хар далай харан сууж жинхэнэ Турк өглөөний цай уучихаад дараагийн аялалдаа оров. Төлөвлөсөн ёсоор үдээс өмнө Сумела Манастир үзчихээд үдээс хойш Мардин хот руу явахаар билет авсан байв. Сумела манастир Трабзоноос 48км зайд байрлах ба мөн Метро, Улудаг, Камил Коч зэрэг автобусны компаниуд өдрийн аялал хийдэг юм байна. Энэ нь мөн хоёр талдаа 25 лир буюу 20мянган төгрөг. 

Сумела манастир нь Мэла уулын эгц хадан хавцалын 1200м өндөрт МЭ 386 онд Гэгээн Мариад зориулагдаж бүтээгдсэн сүм юм байна. Яаж тэр өндөр уулан дээр бас яаж тийм аймаар хадан хавцал дээр барьж босгосон байнаа гэж бахдмаар сайхан газар байна билээ. Яг дотор нь орвол сүмээс гадна хуучин жижиг хот байжээ. Бодвол санваартнууд амьдрахад зориулсан байх. Дотор байгаа бүх юм нь мини мини болохоор хүүхдийн тоглоомон байшин дотор явж байгаа ч юм шиг сонин санагдаж байсан. Энэ газар нэг хүслийн худаг байсан... би зоос хаяж нэг хүсэл шивнэсэн. Тэр хүсэл маань биелсэн шүү ккк.

Дээд талын зурган дээр холоос авсан Сумелагийн зураг байна, сайн харвал ямар гайхалтай байрлал дээр байгааг нь олж харна шүү кк. Харин энэ доор МиниаТуркэд авсан ойрын зургийг нь үзүүллээ. Гайхалтай өвөрмөц байгаа биз?

Сумела манастирийн МиниаТуркэд байдаг макет

Сумелагаас буцаж ирээд отогар дээр хүлээж байгаад автобусанд суугаад дараагийн хот руу хөдлөв. Трабзон маш их таалагдаж, сэтгэл ихэд хоргодсон (гэхдээ тэр царайлаг залууст нь хоргодсон юм биш шүү ккк). Трабзонд нээрээ сонирхолтой нь тэр хотынхоноос хөл бөмбөгийн ямар баг дэмждэг вэ гэж асууж болохгүй гэсэн кк. Яагаад гэхээр бүгдээрээ Трабзонспор гээд Туркийн 4 дэх том багийг дэмждэг болохоор хэрэв тэгж асуух юм бол доромжилсон гэж үзээд буудчихаж магадгүй гэсэн шүү кк. Трабзонспороороо дэндүү өвчилсөн байдаг юм байна лээ. Xүрэн алаг өнгийн формтай байдаг байхгүй юу тэр баг нь тэгсэн чинь бүр үйлдвэрийнхээ байшинг тэр өнгөөр алаглуулаад будчихсан байвал яахуу.

Трабзоноос Мардин орох зам хамгийн урт буюу 750км, 13 цагийн аялал байсан. Уг нь бид хоёр Трабзоноос Ван орох бодолтой байсан ч Вангаас Мардин орох зам яг терористуудтай хэсгээр дамжиж явах гээд тэгээд ядаж байхад Сирд гарсан мөргөлдөөн хурцадмал, Туркийн зүүн хэсгийн зарим нэг хотуудад терорист xалдлага энэ тэр гарсан сураг дуулдаад байсан тул хичнээн зоригтой аялагчид байлаа ч гэсэн өөрсдийн азыг тэгж хүчлэхгүй байхаар шийдээд Ван оролгүйгээр шууд Мардин явсан юм. Трабзоноос гарсан дараа өндөр өндөр уулсыг ороож их удаан явсан. Зигана даваа буюу Туркийн хамгийн өндөр даваануудын нэгээр давахад бас л сүрдэж байсан шүү. Говийн бор толгодоосоо илүү гарч үзээгүй над шиг хүнд тэр бол тэнгэрт дүүлсэн дайтай өндөрт гарсан мэт санагдаж байв. Гэхдээ Туркэд нэг авахаар юм нь зам харилцаа маш сайн хөгжсөн тул ямар ч өндөр уулыг ороогоод хар зам тавьсан байх юм билээ. Энэ зун гэрийхэнтэйгээ Хөвсгөл аялаж явахдаа давсан Ороохын даваа болон Хамрын даваа энэ тэр чинь зүгээр л "ус үзээгүй түрийгээ шууна" гээч нь болсон юм бишүү ккк.

Трабзоноос Мардин ортол 750км замыг шугам татсан шиг шулуун явчихдаггүй юм байна. Гүмүшханэ, Баябурт, Бингөл, Эрзурум, Дияарбакир хотуудаар дайрсан. Бингөлээр дайрч гарах үед яг үнэндээ би айж л байсан. Шөнө байсанг ч хэлэхүү, ядаж байхад урд суусан хүмүүс тэнд гардаг терорист халдлагуудын талаар яриад намайг бүр айлгаад хаячихсан. Би Туркэд сурч байхдаа Анкара, Стамбулд сурч байсан бас аялсан газрууд нь дандаа баруун эргийн газрууд байсан болохоор Туркийн зүүн, зүүн урд зүгийн нутгууд миний хувьд нууцлаг битүүлэг хэвээрээ үлдсэн хэрэг. Хамт аялсан найз маань Эрзурум буюу бас нэлээд зүүн зүгийн хотод сурдаг болохоор тэр нутгийн талаар мэдлэгтэй байсан ба өдөр тутмын амьдралд юу ч байхгүй тайван гэж намайг итгүүлж байв. Хүн ер нь мэдддэггүй зүйлээсээ л айдаг гэдэг үнэн шүү. Доу буюу зүүн зүгийн талаар Туркэд бүгд л айдастай ханддаг. Мэдэхгүй хүнд бол хүмүүс нь буу бариад хэзээ мөдгүй буудахад бэлэн явж байдаг юм шиг боддог юм шиг байгаан. Гэтэл яг дунд нь ороод үзэхэд огт тийм биш юм билээ шүү. Монголын тал нутгийнхан шиг тэр нутгийн улсууд бас зочломтгой энгийн улсууд санагдсан. Бид 2-г огт танихгүй хүмүүс гэртээ хонуулаад, хооллоод ундлаад явуулж байсан.

Day 5.

Шинэ Мардин хот

Мардинд их адал явдалтай байсан л да. Бас бидний аялалын хамгийн хэцүү нь байсан. Автобус шөнө дунд 4 цагийн үед Мардинд ирээд бид 2-г гудманд зам дээр буулгав. Бид нар өмнөх хотуудад байсан шиг отогар дээр нь бууя гэтэл энэ отогар гэдэг байгаа. Үнэндээ юу ч байхгүй хоосон газар.. Аа тийм зүүн зүгээр аялаж явахдаа хамгийн анхаарах зүйлсийн нэг бол өмссөн хувцас хунартаа анхаарах хэрэгтэй. Нэлээд хаалттай орчин болохоор ил задгай xувцас өмсөх юм бол хүний анхаарал татаж өөрсөддөө төвөг удах болно. Гэтэл би отогар дээр хувцасаа солино гэж бодоод Трабзоноос шорттойгоо автобусанд суучихсан чинь шөнө зам дээр буулгаад хаячихдаг гэж байгаа юм. Эргэн тойрон онгорхой газар нэг ч үгүй, яахаа мэдэхгүй гайхаж зогстол толгой дээрээ симит тавьсан нэг банди хажуугаар яваад өнгөрөхөөр нь дагаад явтал симит сарая буюу цайны газар очлоо. Тэр хүүхдээс энд өглөө болтол сууж болохуу гээд цай ууж гэгээ ортол тэнд суусан.  Хоёр эгч амьхандаа тэр хүүхдийг 13-14 насны банди байсан болохоор нь элэг бариад тэгж байгаа хэрэг, бусдаар бол том залуу байсан бол юу гэж тэгж зоригтойгоор дагаж явах вэ дээ кк.  Тэгээд үүр цайгаад гэгээ оронгуут тэндээс гараад хажууд байсан Петрол ШТС-ын 00 орж нүүр гараа угааж, хувцасаа сольсон гээд бод доо :-))

Мардиний чулуун гэрүүдийн МиниаТуркэд байдаг макет

Мардин орох гол зорилго нь энэ дээр үзүүлсэн Ташэвлэр буюу чулуун гэрүүдийг үзэх байсан юм. Гэтэл бүтэлгүйтэл дээрээ азгүйтэл гэдэг шиг яг тэр үед чулуун гудамжаа янзалж байгаа гээд бүх замаа хаагаад бөөн шороо тоос босгоод хаясан байв. Хар өглөөгүүр хэн ч байхгүй Мардиний гудмаар алхаж явахдаа юм эсийг бодож явлаа гэж... Төв гудамжнаасаа гараад нарийн гудамж руу орох юм бол ёстой жинхэнэ эртний чулуун гудамж, чулуун гэрүүд байдаг юм билээ. Тэнд алхаж явахад өөрсдийгөө Туркэд биш огт өөр улсад эсвэл огт өөр цаг үед байгаам шиг мэдэрч байлаа. Аймаар нялуун халуун байсан тул жоохон алхах гэхээр нозоороод ядраад хэцүү байсан. Урьд шөнийг автобусанд тухгүй унтаж өнгөрүүлсэн нь бас нөлөөлсөн байх. Тэнд хамгийн сонирхолтой санагдсан зүйлийн нэг тал руу харах байлаа. Тал руу харахад яг далай шиг харагдаж байсан. Хэтэрхий халуунаасаа манантаад тэгж харагддаг байx. Мардинийг хуучин хот, шинэ хот гээд хоёр хуваадаг юм билээ. Хуучин хотод нь нөгөө чулуун гэрүүдээс бүрдсэн хот. Шинэ хот нь арай модерн, өндөр барилгатай хот хөгжиж буй. Мардиний чулуун гэрүүдийн макетийг МиниаТуркэд харчихаад ийшээ явж үзэх юмсан гэдэг хүслээс энэхүү Туркийг тойрох аялал төрөн гарсан гэвэл хилсдэхгүй.

Нойрмог, нозоорсон хоёр эгч алхаж алхаж байгаад шөнө буусан газраа эргэж ирээд тэндээс автобусны билет аваад бушуухан түүс дараагийн хот руу явахаа л бодлоо. Өө тийм нээрээ бас нэг хаарамсалтай юм нь Мардинд авсан бүх зураг апаратан дээрээс устчихсан. Азгүй дээрээ бүр азгүй юм болсон лдо. Гэхдээ яахав хамаг барцад түүгээр гарсан байна лэ.

Шанлиурфа хотын Balikligol буюу Загастай нуур

Дараагийн хот болох Шанлиурфа руу 200км, 4 цаг явсан. Хамгийн инээдтэй нь замд цагдаагийн эргүүлийнхэн автобус зогсоож, буутай цагдаа нар зорчигчдын бичиг баримт шалгаад, би бас үнхэлцэг хагарах гэж байсан хэхэхэх. Иймэрхүү шалгалтууд бол тэр зүгт аялаж явахад жирийн үзэгдэл юм байна лда. Гэтэл би юун буу барьсан амьд цэрэг харах байтугай тоглоомон буу харах дургүй хүн чинь айх нь аргагүй лдэ гэж өөрийгөө зөвтгөсөн хихихи.  Урфад бид нар нэг хувийн оюутны байранд буусан. Улмаа найз маань саголсун, бүх байрлах газруудыг ярьж зохицуулсан шүү. Ингэхэд бид хоёр янзын зохион байгуулалттай аялсан шүү кк. Байр сууц, хоолны асуудлыг Улмаа зохицуулна, би замын асуудал буюу маршрут, автобус, музэй, хөтөч гэх мэт ажлаа хариуцсан. Хоёулаа адилхан хүсэл сонирхолтой, нэг нэгнийгээ мэддэг, ойлгодог болохоор хамт аялахад үнэхээр гоё байсан. Нэг бол дэвэн дэлхийн юм хамж яриад, дуу дуулаад явна эсвэл хоёр тийшээ хараад тус тусдаа номоо уншаад сууна. Ер нь аялалыг хөгжилтэй, сонирхолтой болдог нэг зүйл чинь хамтран аялагч чинь байдгийм шд.

Урфа нэлээд том бөгөөд хөгжиж байгаа хот байна лэ. Мардин шиг л тамын халуун газар байсан. Азаар бид нар нар хэвийсэн хойно очсон ба гадуур гарахдаа нар шингэсэн хойно гарсан. Орой болсон хэр нь оройн сэрүүн гэдэг ойлголт байхгүй байсан гээл бод лдо. Бидний буусан байрны нэг Турк охин бид хоёрыг дагуулж явж Загастай нуур үзүүлсэн. Баликлигөл гэх энэ газар ариун нуур ба түүн доторх загасаараа алдартай гэнэ, эндээс загас барих хориотой ба хамгаалалттай байдаг юм байна. Ер нь бол дэлхийн хамгийн жаргасан загаснууд энд байдаг гэж ойлгож болно кккк.

Асли (дагуулж явсан Турк охины нэр) бид хоёрт загастай нуур үзүүлээд, агуй доторх мөргөлийн газар бас үзүүлээд дараа нь хамтдаа Урфа цайз руу гарсан. Энэ нь Урфа хотыг харсан нэлээн өндөр цайз юм билээ. Уг нь өдөр байсан бол алсын бараа харагдах байх гэж бодсон боловч Мардинд байсан шиг халуунаас болоод эргэн тойрны газар манантаж, ууршаад харагдахгүй байх байсан буй заа гэдэг дээр санал нэгдээд энэ цайз руу шөнө гарч үзсэндээ нээх харамсаагүй. Харин энэ цайзны дээгүүр байрлах кофены газар нутгийн гэх нэг сонин кофе ууж үзлээ. Мирра гэх энэ кофе нь халуун ногоотой юм шиг амттай юм. Тэгээд нэг жүнз шиг бичкэн аяганы ёроолд дусал кофе хийчээд тэрийгээ амсч үз гээд байгаам шүү :-Р

Урфа нээрээ Туркийн хамгийн халуун газар гэсэн. Өдөртөө 36-52 градус гээд бод лдо. Угаасаа бид хоёр тэнд орой очоод өглөө эрт хөдлөх хооронд л халууцаад амжсан шүү дээ. Өдрийн ид халуунд очихийг бодох ч хэрэггүй санагдсан. Ингэхэд бид хоёрт тусласан Асли гээд охин бидэнд зориулж шүлэг бичиж өгсөн. "Яс, үндэс, угсаа, шашин шүтлэг харгалзахгүйгээр нэг хоол хуваалцаж, нэг инээд xуваалцаж байхад хүмүүс хоорондоо ямар амархан дотносож найзалж чадна вэ..." гэсэн утгатай шүлэг байсан. Их таалагдсан.

За ингээд тэмдэглэлээ энэ зуур түр завсарлая. Бичсэн миний гар чилж, уншсан таны нүд чилсэн буй заа. Удахгүй эргэж ирж үргэлжлэлийг уншаарай ;-)

Миний мэдэх Турк орон

Босфорусын хоолой болон Ази, Европ тивүүдийг холбосон гүүр

Би уг нь энэ жил ийш тийшээ явах төлөвлөгөөгүй байсан ч, зун Туркэд байгаа найз маань намайг явахаас өмнө нэг ирэхгүй юмуу хамтдаа зугаалъя энэ тэр гэж хүн уруу татаад.. Тэгээд 9 сард явахаар төлөвлөж мөнгөө хадгалж эхэлсэн дээ. Ээлжийн амралт, ростерийн амралт хоёроо нийлүүлж авсан болохоор 4 долоо хоногийн амралт болсон. Турк руу Монголчууд 4 долоо хоног визгүй зорчиж болохоос гадна 7 сараас хойш Туркиш Айрлайнэс шууд нислэгтэй болсон нь Турк руу яваад ирэх аялалыг маш хялбар болгож байгаа юм.

2007 онд сургуулиа төгсөөд тэндээс явсанаас хойш 2008 онд нэг удаа 2 долоо хоногоор очиж байсан байх тэрнээс хойш 4 жил болжээ. УБ-аас 11 цагийн үед хөөрдөг онгоц 4,5 цаг нисээд Киргизстаны Бишкек Манас онгоцны буудалд бууж 30 мин хэртэй хүлээгээд цааш нисдэг юм байна. Бишкек-ээс Стамбул хүртэл 5 цагийн нислэг. ТНУ үйлчилгээ муутай санагдсан, надад нээх таалагдаагүй. Үйлчлэгч нар нь хов жив яриад сууж байдаг юм билээ. Стамбулд орой 5 цагийн үед буусан. Ататурк онгоцны буудал Стамбулын Европ эргийн Бакиркоя дүүрэгт оршдог. Тэндээс найзуудтайгаа уулзаад Стамбулын Ази эргийн Пэндик дүүрэг рүү явсан юм. Эхлээд метрогоор Бахчэлиэвлэр хүртэл яваад, тэндээс Метробусд суугаад Топкапи дээр буугаад, тэндээс автобусд суугаад гүүр гарч Кадикояд буугаад, тэндээсээ дахиж автобусд сууж явсаар Пэндикт ирсэн. Пэндик гэдэг газар нь Стамбулын бараг хамгийн захын дүүрэг юм шиг байна лээ. Олон цаг онгоцоор нисээр ядарсан байсныг ч хэлэх үү, бас 3-4 цаг автобусаар яваад нэлээн ядарсан нөхдүүд 10 цагийн үед гэртээ ирцгээсэн.

Мармарын далай дээр хөлөг онгоцнууд аялалд гарахад бэлэн зогсоно

Пэндикт байрласан айл маань их тохилог, том гэртэй, хувийн байшингийн хамгийн дээд давхар болохоор маш том балконтой, балкон дээрээс Мармарын далай нүдний өмнө цэлийж харагддаг тансаг айл байлаа. Өглөө босоод балкон дээр сууж, далай хараад өглөөний цай уух нь яг л Стамбулд байгааг мэдрүүлсэн сайхан мөчүүд байсан.

Намайг явсан 5 жилийн хугацаанд Туркэд/Стамбулд юу өөрчлөгдөж вэ гэж их анхаарч харж байлаа л да. Нийтийн тээвэр, зам харилцаа үнэхээр сайн хөгжсөн нь яах аргагүй нүдэнд тусч байна билээ. Намайг анх Стамбулд очиж байхад манай сургууль Авжилар гээд хотын захын дүүрэгт, сургуульдаа явах гэж талдаа 2 цаг автобусанд унтдаг байснаа санаж байна. Гэтэл одоо Авжилар руу метробус гэдэг унаагаар ердөө 30мин яваад очдог болжээ. Бас хотын өнцөг булан бүрт метро юмуу метробус хүрчээ. Метробус гэдэг нь метро шиг тусгай замаар, гэхдээ газар дээгүүр явдаг, урт автобус юм даа. Нийтийн тээврийн хувьд хямд, үр дүнтэй шийдэл шиг санагдсан. Стамбулын Ази, Европ эргийг холбох Мармарая буюу усан доогуурх тунелийн ажил 2 жилийн өмнө эхэлсэн байсан боловч газар шорооны ажлын үед газар доор дарагдсан хот олдсон тул археологийн авран хамгаалах ажил хийх гээд тунелийн ажлаа зогсоосон байгаа гэсэн. Сониноос тэр газар доор илрүүлсэн хотыг судлаад ил гаргаад ирэх юм бол асар том түүхийн үнэт зүйл болно гэж найдаж байгаам билээ. Стамбулд үзэх юм нэгээр нэмэгдэх нь дээ кк.



Немрут уулын орчимд, Адияаман хот

 Намайг сургуулиа төгсөж байх тэр жилүүдэд АКP буюу Туркийн шашны үзэлт нам нь төрийн эрхэнд гарч эхэлж байсан юм. 5 жилийн дараа үзэхэд бас нэлээд юм хийжээ. Монголд төр гараад 5 жил болоход Турк шиг юм хийдэг бол ч.... Монголд хамгийн том асуудал болдог зам болон дэд бүтцийг тэд их анхаарчээ. 14 хоног Туркийг тойрон аялал хийж явахад хаа байсан хөдөө бөглүүд нутагт хүртэл зам тавих ажил хийгдэж л байх юм. Хаа байсан өндөр уулын оройгоор ч зам баригдаж л байх юм. Монголд  зам баригдчихвал л улс хөгжчих юм шиг санадага болоод ч тэр үү Туркэд энэ их зам барьснаар улс нь хөгжиж байна уу гэж асуумаар санагдав. Хүмүүс янз бүрийн бодолтой л байдаг юм байна. Туркийн бөглүүд газар буюу хөдөө гэдэгт нь зүүн зүгийн газар нутаг нь ордог юм. Баруун зүгийнхэн буюу хотынхон нь хөдөө зам тавигдаж байгааг сайшааж хүлээж авдаггүй бололтой юм. Бидний мөнгөөр хөдөөнийхөнд зам тавьж өглөө гэх мэтээр. Дээрээс нь хэтэрхий их төсөв зарцуулснаас болоод

худалдааны тэнцэл нь хасах гарсан юм байна... Тэгээд одоо сангийн яам, сайд нь энэ онгорхойгоо яаж нөхөх вэ гээд стратеги боловсруулж байгаа юм байх.

Нээрээ нэг тун сайшаалтай хэрэг бол тамхины хууль гарсан байна. Дотор тамхи татахыг хориглодог болсон нь ёстой хамгийн сайн зүйлийн нэг болжээ. Бусдаар Туркууд аймаар их тамхи татдаг болохоор хаа явсан газар хордож уначих гээд хэцүү байдаг байсан юм. Сонирхуулахад дөнгөж сая Монголд бас тамхины хууль гараад дотор тамхи татахыг хориглосон. Ёстой гялай, гялай.

Харин нэг онцгүй зүйл бол юмны үнэ их өссөн байна. Хоолны үнэ уг нь гайгүй байдаг байсан гэтэл одоо бол жирийн хоолны газар л Монголд овоо гайгүй газар хооллосон дайны төлбөр гарч байна. Хүнс, автобусны билет, хувцас хунар, бэлэг дурсгал гээд ерөнхийдөө бүх юмны үнэ өсчээ. Хэрэв оюутан хэвээрээ байсан бол амьдрахад жоохон зардалтай, бэрх байх байжээ гэж бодож байлаа. Гэхдээ манай найзуудын хэлсэнээр стипенд нэмэгдсэн гэсэн тул бас ч гайгүй байж магадгүй л дэ. Сарын стипенд 500-600мянга орчим болж байгаам болуу гэж ойлгосон. 

Сая найзтайгаа Туркийг тойрох аялал хийж, нар зөв бүтэн тойрчихоод ирлээ. Аялалын туршид Туркийн хаа ч очсон тусч, сайхан сэтгэлтэй хүмүүс тааралдсаар байсан. Огт танилцаагүй хүмүүс сайхан хүлээж аваад гэртээ хонуулаад, дайлаад цайлаад явуулж байсан. 15 хоногийн аялалын туршид ямар ч л байсан буудалд мөнгө огт үрээгүй. Туркууд энэ тусч, зочломтгой байдлаараа Монголын нүүдэлчидтэй тун төстэй. Зочноо хүндлээд юу байгаагаараа дайлж цайлаад явуулдаг Монгол заншил одоо ч хөдөө малчдын гэрт ажиглагддаг шүү дээ. Тэхээр зан заншилаар хоёр орон хоорондоо ижил төстэй л байгаа юм. Түүнээс гадна шашныхаа сургаалиар ч тэр юмуу Туркууд ядарсан хүмүүс, оюутнууд, аян замын хүмүүст их тусалдаг. "Sevap" буюу буян болно гэж үздэг юм. За бас дээрээс нь онигор нүдтэнүүд буюу Азиудад их дуртай, даан ялангуяа Монголоос гээд хоёр залуу бүсгүй аялж явахад бүүр ч сайхан хандаж байгаа юм л да хэхэх. Товчхондоо бол Туркийн ард олны тус дэмээр сайхан аялаад ирлээ л гэх гээд байна л да хэхэхэ. Аялалынхаа тухай блогдоо заавал бичнэ гэж бодож байгаа. Өнгөрсөн жил Тайланд, Камбож явж ирээд бичих завдал болохгүй явсаар байгаад цаг хугацаа өнгөрөөд сүүлдээ явсан сонингоо ч мартаж эхэлсэн дээ. Энэ удаа цуврал маягаар бичихгүй бол ярьж барамгүй их адал явдал, үзүүлж барамгүй их зураг цуглуулсан даа :))

Говийн ганц гэр ба жаргалтай Хангайнхан

Галбын говийн хайлааст гол

Би бол төрсөн өссөн говийн хүүхэд л дээ. Үүнийгээ хаана ч л хэнээс ч л зоволгүй хэлнэ дээ харин нэг.  Анх хотод сурахаар орж ирж байхад ангийнхан хаанаас ирсэн тухай асуухад нь Өмнөговиос ирсэн гэхээр бараг шоолоод инээдэг байсан. Танай аймагт чинь онгоцноос буухад бөөн элсэн дунд буудаг гэсэн үнэн үү гээд л... Анхандаа эмзэглэж уйлмаар санагддаг байсан ч сүүлдээ дасаад тоохоо больсон юм даг. Хотынхон болон хангайнханы говийн тухай хэлдэг нэг дооглол бол "Говьд хүүхэн болж төрсөнөөс хангайд бух болж төрөх нь дээр" гэнэ. Говийн хүүхнүүд л зовчихсон, хангайн бух хүртэл жаргачихсан байдаг юм байхаа.

Арваад жилийн өмнө ингэж л хүлээж авдаг байсан бол одоо говийнх гэвэл ямар азтай юм бэ гэж хэлнэ биз. Юм гэдэг амархан өөрчлөгдөх юм даа. Би говьд төрсөндөө хэзээ ч харамсаж байгаагүй. Харин ч хорвоод дахиад хүн болж төрвөл дахиад л говьдоо төрөхийг хүсэх хүртэлээ тийм л хайртай хүн. Говь нутаг хатуу ширүүн юм шиг хэрнээ, элэгтэй зөөлхөн байдаг юм. Хэн ч зориод ирсэн өлгийдөж аваад, заяа буянаа хайрладаг нутаг даа. Говийг би хамгийн сайхан газар гэж боддог байлаа. Хараад хараад хязгаарт нь хараа үл хүрэх нүд чилээх шаргал тал, алсад мяралзан харагдах зэрэглээ, хуурай голын сайр даган ургасан эрхэмсэг хайлаас модод, намхан бор толгод гээд л би бахдаж бардаггүй юм. Тэгээд л хаа ч явсан говио магтаал, нөгөө хэлц үгээ хэлсэн хүмүүстэй муудалцаад явж байдагсан. Сүүлийн үед харин Оюу Толгой, Таван Толгойгоос хойш надтай хүмүүс маргах нь үгүй болсон шүү.

За тэгээд энэ удаа би Монголынхоо сайхан хангай, говийн тухай өөрийнхөө үзэмжээр харьцуулан хэлж өгье.

 

Архангайн зам

Урд нь би Өмнөговь Улаанбаатар хоёрын хооронд унаагаар явж байснаас биш зорьж хангайгаар аялж байсан удаагүй билээ. Энэ зуны амралтаараа хангай нутгаар аялан Хөвсгөл далайг зориод ирсэн юм. Урьд өмнө явж үзээгүй газраа газрын зураг бариад хүнээр зам заалгаад явах бас тийм амаргүй юм билээ. Гэхдээ Хангай энэ тал дээр бас ч гайгүй. Хүн амьтан, хөл хөдөлгөөн хаана ч байнга тааралдах юм билээ. Зөрөөд өнгөрөх машин тэрэг, хөдөөгийн айл гэр гэх мэт...за даа бараг төөрнө гэж худлаа даа. Нэг сайхан юм нь зам нь нэг замаараа явна уу гэхээс олон тийш салаад алга болохгүй юм. Бас шонгийн мод дагаад явахад бол заавал нэг суурин бараадаж л таарна гэсэн бодолтой явахад тэгээл болоо.



Говийн зам

Манай говьд харин тэс эсрэгээрээ шүү. Нүдэнд торох юм юу ч байхгүй, цэлийсэн шаргал тал, нэг нэгэнтэйгээ ижилхэн намхан бор уулс, хааяадаа нэг тааралдах бөртийсэн ганц гэр, хэдэн ботго зэлэн дээрээ эргэлдэж, хүнтэй хүнгүй ч мэдэгдэхгүй эл хуль...

Говийн ганц гэр

Яагаад "говийн ганц гэр" гээд яриад байдгийг ойлгосоон. Яагаад гэвэл "ганц гэр" гэдэг ойлголт чинь зөвхөн говьд л байдаг юм байна. Хангайд айлууд дандаа хотлоороо буудаг юм билээ. Дор хаяж л гурван гэр буусан байх тэгээд цаашлаад дөрвөөрөө таваараа хотлон буужээ. "Хот айл" гэдэг ойлголт чинь тэнд л байдаг юм байна. Говийнхон ганц гэрээр оторлон амьдрах нь магадгүй бэлчээр, ус ногоотой нь холбоотой биз дээ.

Хангайн хот айл

Хангайн айлуудыг харж явахдаа хангай гэдэг чинь "жаргацан" газар байдаг юм байна гэж бодож явлаа. Нэг зунжаа дээр хотлоороо буугаад, тав алхаад үүдэнд гол горхи урсаж, нов ногоон бэлчээртэй... ёстой л тэгээд айраг ууж, айлын охин эргүүлж явах жаргал тэнд байдаг юм байна. Говийнхон маань зунжингаа л усны элбэг, ногооны сайхныг хөөж оторлон нүүдэллээд, халуунд халж борооны мөрөөсөл болоод...за хэцүүдээ хэцүү, хангайн жаргацан гаруудад бол төсөөлөгдөх ч үгүй бизээ.

Хангайн өвөлжөөнүүд надад их таалагдсан. Уулынхаа бэлд нэлээд өндөрлөгт байрлах юм. Харваас хэлтгий шүү бас.. гэрээсээ гараад малынхаа хороо руу эсвэл бие засах гээд хэд алхахдаа уулынхаа уруу өнхөрчихдөггүй юм байхдаа гэж бодож амжив.

Говийн нуур

Бороо ихтэй зун хотгор газруудад иймэрхүү тойром тогтох бөгөөд айлууд олноороо ирж энэ усаа бараадаж буудаг. Энэ бол говийнхондоо л жаргалын орон болой. Намайг хүүхэд байхад нэг удаа яг л ийм зун болж, их бороотой, нууртай, ногоотой байсан юм даг. Нуураа тойроод олон айл буучихсан, өдөрт нь мал услах гэж гар худаг сахих ажилгүй болохоор их л завтай зун байсан. Хүүхэд залуучууд нь нэг гэрийнхээ гадаа цуглаад хөгшдөөр үлгэр хууч яриулах, эсвэл хөзөр даалуу тоглож өдрийг өнгөрөөдөг байсан. Нутгийн залуус морь унан хөлхөлдөж, айлын охидыг татаж чангаадаг л байсан байх хэхэ.

Өгийн нуур

Энэ бол харин та бүгдийн сайн мэдэх Өгийн нуур байна. Би хангайн нууруудын жишээ болгож Өгийн нуурыг авлаа. Эргэн тойронд нь айл амьтан, амралт сувилалын газар, аялагчид майханчид гээд хөл хөдөлгөөнтэй газар байна билээ. Загас ихтэй нуур тул загасчны бизнес хүртэл байсан.

Уул үүл нь нийлэн харагдах...

Уул үүл нь нийлэн харагдах умрын цэнхэр хангай минээ гээд нэг сайхан дуу байдаг билүү? Уулын оройгоор үүл хүүшлэнэ гэж ярьдаг даа. Би яг үнэндээ тэр юу болохыг мэддэггүй байсан юм. Хангайд явж байхдаа л уулын оройгоор үүл яаж хүүшлэдэгийг олж харсан. Энгийнээр тайлбарлавал үүл уулын оройноос аргамжаатай юм шиг тэндээ тээглээд байгаад байхыг хэлдэг юм билээ шд хэхэхэ.

Зэрэглээн дундаа мяралзах...

Говийн тэнгэр бүртийх ч үүлгүй тув тунгалаг, цэв цэнхэр байдаг юм. Нар яг дээрээс унаад ирэх гэж байгаа юм шиг л шарахыг яана гээ. Зэрэглээн дудн мяралзан харагдаж байгаа говийн ганц гэр харагдаж байна. Гаднаа хэдэн ботго уясан бололтой юм. Эхийгээ харуулдан буйлалдаж байгаа даа..

Рашаант сум

Хангайн сумынтөвүүд нэг иймэрхүү, бөөн модон байшинтай. Тэв тэгшхэн хар модон хашаатай... Манай говьд хашаа хийдэг банзыг энд тоож хардаггүй, түлээний мод болгодог гэсэн. Сумын төв нь өнгөлөг хөөрхөн санагдсан.

Ханбогд сум

Сүүлийн зураг болвоос Ханбогд сумын төвийн 2009 оны зураг байна. Гурван жилийн дараа одоо энэ сум танигдахын аргагүй өөрчлөгдсөн. Хүн ам ч өсөөд, хашаа байшин, дэлгүүр худалдаа ихээр нэмэгдсэн. Хамгийн өндөр 4 давхар байшин хүртэл баригдсан гээд бод доо. За ер нь Ханбогд сумын амьдрал хөгжлийн тухай дараа жичдээ бичмээр юм байна.

Сүүлийн хоёр зураг өнгө үзэмж, байгалийн төрх байдлаараа ямар их ялгаатай байна вэ.. Аргагүй л Хангай, Говь хосолсон сайхан Монгол орон минь юмаа :).



Стамбулын үлгэр by Nomio

Та бүгдэд Турк улсын Стамбул хотын тухай нэг үлгэр яръж өгье. Энэ үлгэрийг би 2006 онд зохиож блог дээрээ тавьж байсан юм. Жоохон найруулаад энд орууллаа, болгооно уу :)

-----

Эрт урьд цагт сүн далайг шалбааг байхад сүмбэр уулыг дов байхад Стамбул нэртэй нэгэн үзэсгэлэнт бүсгүй Хар далайн эрэг дээр амьдран суудаг байжээ. Гоо үзэсгэлэн нь үнэхээр бахдам сайхан бөгөөд дэлхийн улс орон даяар түүний гоо сайхныг магтан дуулдаг байжээ. Тэр үед мөн дэлхийд алдартай хоёр сайхан залуу амьдардаг байжээ. Нэг нь онигор нүдтэй, шар царайтай, хүдэр чийрэг залуу бөгөөд түүнийг Ази гэдэг аж. Нөгөөг нь Европ гэдэг бөгөөд тэрээр цэнхэр нүдтэй, цагаан царайтай, өндөр залуу юмсанжээ. Ази, Европ хоёр маш сайн найзууд байжээ. Тэд ижилдэн үерхэж, тоглож наадан дэвэн дэлхийгээр хэрэн явдаг байжээ. Нэгэн сайхан нартай өдөр тэд Хар далайн эргээр зугаалж яваад далайн эрэг дээр сайхан Стамбулыг олж харжээ. Хоёр найз хоюулаа Стамбулд дурлаж гэнэ. Тэгээд хүчээ үзээд хэн дийлсэн нь Стамбулыг гэргий болгон авъя гэж шийджээ. Адил тэнцүү хүч чадалтай хэн хэнийгээ ялж чадахгүй, өдөр хоног урсан өнгөрсөөр, өнөө хоёр тулалдсаар л байжээ. Стамбул үүнийг нь тэвчиж чадсангүй гэнэ. Тэдний төлөө санаа зовон, гуниглан уйлсаар, уйлсаар, уйлсаар байгаад ус болоод тэр хоёрын дундуур урсаж гэнээ. Ингээд л Ази, Европ хоёр Стамбулын нулимсаар салж, Стамбул хоолойн хоёр талд эрэг болон үлдэж гэнээ. Үүнээс хойш Ази, Европ тив үүсч үзэсгэлэнт Босфорус хоолойгоор тусгаарлагдах болсон юм гэнэ билээ.

Сайхан бүсгүй Стамбулын дурсгалыг хүндэтгэн Босфорус хоолойн дунд "Үзэсгэлэнт бүсгүйн цамхаг" байгуулсан юм гэнэ билээ.

---