Бороон түрүү шороо

Гашуун Сухайт хилийн боомт дээр бороо орохын өмнөхөн шороо босч тэнгэр газар нийлж байгаа нь энэ.

Гамшиг болжийн доо.

Нүд харанхуйлсан энэ шороон шуурга хэдхэн хором үргэлжилсэн хэр нь хэдхэн хоромд хамаг үйл ажиллагаа зогсож байна.

Бороо орсоны дараа үер урсан эргэн тойрон усанд умбаж байна.

Хилийн зам үерлээд бараг урсаал явахаа дөхсөн байна.

Нүүрсний машин усанд идэгдсэн замын хажуу руу налж орох нь элбэг, энд хоёр машин уначихсан байна.Замд шавар шавхай их тул машины шил байнгын халтар тарлан :P

Говьд үерлэж байгаа нь энэ.

Нүүрсний зам

Өмнөговь аймаг. Таван Толгой нүүрсний орд газраас Хятад руу нүүрс зөөж буй ачааны машины цуваа тасрахгүй. Таван Толгойгоос Гашуун Сухайт хүртэлх зүдэргээт замыг нүүрсний зам гэх. Хэрэв энэ орчмын газраар явсан хүн бол сайн мэдэх байх. Зам гэхэд там болсон газар байдаг юм. Нүүрсний машин болон нүүрсний замын асуудал нутгийн иргэдийн хамгийн том асуудал болоод өнгөрсөн жил бослого хөдөлгөөн нэлээд өрнөж байгаад энэ жилээс нүүрсний замын хөдөлгөөний бага зэрэг дэг журам тогтоосноор арай намдаад байгаа юм байна. Энержи Ресурс компани ТТ-оос ГС хүртэл 235 км шинэ зам тавьж байгаа нь энэ 11 сард дуусах төлөвлөгөөтэй шахуу ажиллаж байгаа юм билээ. Энэржи Ресурсын зам бол өргөн, дардан, их л гоё зам байна билээ. Хамгийн сүүлийн үеийн технологи ашиглаж, хамгийн сайн чанартай зам барьж байгаа гэдэг нь үнэн бололтой гээд ЭР-г жоохон магтаад авья хэхэ. Оюу Толгойгоос мөн ГС хүртэл 110 км зам тавигдаж байгаа. Энэ нь бараг замынхаа 1/3-д орчихсон нэлээд эрчимтэй урагшилж байгаа. Би яагаад сайн мэдээд байна вэ гэвэл, би чинь энэ замаар бараг өдөр болгон шахуу зорчдог үйлтэй хүн байгаа юм.

Нүүрсний машин барина гэдэг магадгүй хамгийн хүнд, хамгийн эрсдэлтэй ажлын нэг болно байх. 100тн нүүрс ачсан машин ачаагаа дааж ядан алгуурхан урагшлах бол харин нүүрсээ суллаад буцаж буй хоосон машинууд галзуутай юм шиг давхина.

Тоос түйрэн гэж бол угаасаа замбараагаа алдсан. Энэ нарийхан зам дээр нэг нь ачаатай нөгөө нь хурдтай хоёр машин зөрж байгаа нь үнэхээр эр зориг шаардсан ажил. Тэвчээр алдсан нэг нь удаан яваа нэгнийгээ гүйцэж түрүүлнэ. Яг машин зөрөх үед гарсан тоосонд зам юу ч үзэгдэхгүй болж харанхуйлна. Өмнөөс ирж буй машин харагдахтай үгүйтэй... Нүүрсний зам дээр сард тогтмол осол аваар гарч, хүний амь эрсддэг нь энэ замбараагүй замын хөдөлгөөнтэй холбоотой хэрэг.

Аймаар том машинууд ганхаж найгаад хоорондоо ийм ойрхон зөрөх нь үнэхээр аймаар. Хэрэв нүүрсний зам руу жижиг тэргээр орсон бол жолоо барина гэдэг жинхэнэ эр зориг, авхаалж самбаа шаардана даа. Над шиг хүн бол ааваа, ээжээ, Бурханаа дуудаж дуу алдсаар байтал зүрх муудах юм байна лээ.

Нүүрсний машины ард гэлдэрч байна.
Нүүрс зөөх ажлын талаар бага зэрэг судалж үзлээ л дэ. ТТ-ээс нүүрс ачиж гараад Цагаан хадан дээр буулгаад эргэж ТТ орохыг нэг рэйс гэдэг юм байна. 1 рэйс тээвэрлэхэд жолооч 150.000 төгрөг, туслах жолооч 50.000 төгрөгийн хөлс авдаг. 1 рэйст ойролцоогоор 2 хоног зарцуулдаг. 1 сард 10-15 рэйс хийж амждаг. 1 рэйсээс машины эзэнд орох цэвэр ашиг 1.000.000 төгрөг байдаг. Гэхдээ энэ тоонууд өөр өөр ч байж болно. ТТ-ээс нүүрс экспортолж байгаа Энержи Ресурс, ТТТ гэх мэт том том компаниудаас гадна тав арав хорин машинтай хувиараа нүүрс зөөдөг зөндөө хүмүүс байдаг. Энэ бүгд нийлээд ГС боомтоор өдөрт 800 машин гаргаж байна даа.

Цагаан Хадны нүүрс ачих-буулгах талбай. Цагаан Хад ч одоо цагаан гэж хэлэхэд хэцүүхэн газар даа. Байшин сав, гэр орон, хүн мал нь хүртэл нүүрсний тоосонд дарагдчихсан халтар газар гэж хэлэхэд хилсдэхгүй дэ. ТТ-ээс ачигдаж ирсэн нүүрсийг Хятад руу гаргахын тулд Цагаан Хадан дээр буулгаж ачдаг юм байна лээ.

Жишээ нь энд нэг нүүрсний компаний нүүрс ачиж буулгадаг талбай байна. Үнэн аймаар газар байгааз?

Цагаан Хадны суурин газар. Навтайсан хэдэн шавар байшин, навсарсан хэдэн бор гэр байна да. Гашуун Сухайт хилийн боомт түр горимоор ажилладаг байхад хил жилдээ 1-2 удаа нэг сарын хугацаатайгаар нээгддэг байсан гэсэн. Тэр үед л нутгийн болон ойр хавийн аймаг сумынхан Цагаан Хадан дээр овоордог байсан гэсэн. Бараг л наадам болж байгаа газар шиг баыдаг байсийм байхаа. Тэр үед ямар нүүрс ч ийм их зөөдөг байсан биш, Цагаан Хад цагаанаараа л байсан хэрэг хэхэхэ. ГС хилийн боомт өнгөрсөн жилээс л байнгын ажиллагаатай болж эхэлсэн. Удахгүй харин 24 цагийн үйл ажиллагаатай Монголын хамгийн том боомт болно.

Ёлын ам

Хэд хоногийн өмнө ажлаар Даланзадгад орсон юм. Амралтын өдөр таарсныг далимдуулаад тэрүүхэндээ бяцхан аялал хийгээд авсан. Ёлын ам руу гарсан юм. Өнгөрсөн жилийн 8 сард Ёлын ам орж байсан боловч мөс олж харалгүй буцсан юм. Яг үнэндээ бол 2-3км газар алхаад ядарсан болохоор буцсан чинь одоо бодоод байхад мөстэй хавцалын яг хажуунаас буцсан байна лээ. Энэ удаад харин тэгж 2-3км алхаж өөрийгөө зовоохгүйн тулд морь унаад явсан. Хэдийгээр би морь унаж сайн чадахгүй ч аймаар залхуу, аягүй номхон морь байсан тулдаа ойчилгүй явж ирсээн нуугаад яахав гсн хэхэхэ. 8-р сарын сүүлээр очиход Ёлын аманд мөс байсангүй. 7-р сарын дундуур Мухар Шивэртийн ам гээд хажуугийн аманд очиход мөстэй байсан. Ёлын амаар ороод яваад байх юм бол уулынхаа хажуугийн амаар буцаад гараад ирдэг гэсэн. Мухар Шивэртийн ам нь болохоор тэгж гардаггүй, амны мухарт хүрээд цаашаагаа явж болдоггүйм билээ.

Ёлын аманд жоохон явж байгаад л чулуу модоор юм хийгээд зарж байгаа хүмүүстэй тааралдана. Баргилт гэдэг чулуугаар аягүй их юм хийдэг юм билээ бодвол зөөлөн чулуу байх. Бас жижигхэн өнгө өнгийн мана чулуугаар бугуйвч хийж зардаг юм байна. Тэнд байсан нэг эгч надад ийм бугуйвч бэлэглэсэн. Одоо бүр зүүгээд салахгүй байгаа. Чулуу хүйтэн байдаг болохоор гарт хэдий хүнд шиг санагдах ч хүйтэн оргиод гоё юм билээ.

Бид нар бас Ёлын амны эхэнд байрлах Байгалийн музэйгээр нь орсон. Баахан хад чулуу, ургамал болон чихмэл амьтад тавьсан байна билээ. Хамгийн сонирхолтой нь Динозаврын яснууд байсан. Динозаврын өндөг бас байсан. Гурвантэс сумын нутагт байрлах Хэрмэн Цав гэдэг газар үнэхээр гайхалтай сонин тогтоцтой газар юм байна. Зургийг нь үзэхэд л ингэж гоё санагдаж байгаам чинь яг очоод нүдээрээ үзвэл хичнээн гоё байх болоо. Ямар ч байсан тийшээ явж үзнэ гээд ойрын төлөвлөгөөндөө тусгачихсан байгаа. Динозаврын олдворууд бас зөндөө байдаг гэсэн. Тэндээс динозаврын өндөг түүж, хужаа руу гаргаж үнэ дамлаж зарна гэж худлаа яриад ч яахав хэхэхэ. Хэдэн жилийн өмнөөс хамаг чулуужсан өндөг урагшаа зөөгөөд барсан гэсэн үнэхээр харамсалтай.

PS: Зураг оруулах гэтэл болсонгүй, дараа оруулнаа.

The most international Naadam

Бүтэн сайны зугаалга

Өнгөрсөн бүтэн сайнд бүгдээрээ амарсан болохоор сайтаас гарч өдрийн зугаалга хийе гэж шийдэв. Угаасаа энэ хавь явах үзэх газар ихтэй, сонирхолтой (одоохондоо сонирхол буураагүй бга хэхэ) газар болохоор ажлынхантайгаа гарлаа л даа. Урд өдөр нь аялалын маршрут гаргаж, замын хоол хүнс бэлдээд хэрэндээ л юм болов. Маршрут бол тодорхой л доо Дэмчиг - Баяжихын агуй - Эхийн умай хад. Энэ дээрх зурган дээр харагдаж байгаа бол Ханбогд Хайрхан. Ханбогдын бараг бүх айлын хойморт энэ хайрханы зураг өлгөөстэй байдаг гэхэд буруудахгүй дэ.

Дэмчогийн хийд

Дэлхий дээрх миний хамгийн дуртай газрын нэг - Дэлхийн енергийн төв буюу Дэмчогийн хийд.

Дэмчогийн хийдийг дэлхийн энергийн төв гэж нэрлэдэг утгаар нь энэ хавийн газрыг энергитэй сайн гээл манай залуус чулуун болгонд очиж хүрээд, хад болгонд очиж наалдаад л явсан.

Хэн нэг нь нөгөөдүүлээрээ тоглоод энд ч хөрвөдөг тэнд ч хөрвөдөг, энд суух нуруунд сайн, тэнд хэвтэх бөөрөнд сайн энэ тэр баахан юм ярьчихсан чинь нөгөөдүүл нь бараг харагдсан хад болгоны хонхорт очиж хэвтсэн хэхэ.

Энэ ор шиг хадан дээр хэвтэж байгаад өнхөрөөд доод талын хадан дээр унадаг гээд хэлчихсэн чинь түүнийг хийж байгаа юм хэхэ. Аймаар халуун өдөр байсан болхоор хад чулуу нь халаад бараг улайссан байсан байх. Гэтэл л нээрээ энергитэй байна шүү халуун байна гээл хэхэ. Сүжиг гэдэг агуу юм aа.

Дэмчогийн хийдийн нэг онцлог буюу нар буруу тойрдог сондгой суварга. Энд бадамлянхуа цэцгийн дэлбээ шиг хэлбэртэй (бадамлянхуа гэж ямар хэлбэртэй цэцэг байдгийг ч сайн мэдкүй л дэ кэкэк) 9 суварга байдаг, тэдгээрийг нар зөв тойрч, ганц сондгой суваргыг нар буруу тойрдог гэсэн. Нар буруу тойрсноор хамаг нүгэл, муу муухайгаа гадагшлуулдаг юм байхаа.

Хийдийн ард байрлах боов хэлбэртэй хаданд хүслээ хэлвэл биелдэг гэсэн. Ер нь бол анхандаа хүүхэдтэй болох гэж л энэ хаданд хүслээ шивнэдэг байсан. Одоо бол юм болгон л гуйдаг болсон байна лээ.

Баяжихын агуй

Хэдэн жилийн өмнө энэ хавиар явж байхад Човгийн агуй гэдэг нэртэй байсан одоо Баяжихын агуй гэдэг нэртэй болсон байна лэ. Энэ агуй гаднаасаа жоохон онгорхойтой хэрнээ дотроо аягүй том 5 ханатай гэрийн дайны зайтай. Энд эрт урьд цагт Човго гэдэг нэртэй шилийн сайн эр амьдардаг байсан юм шиг бгаан. Гэтэл хаанаасаа ч яаж ч гарсым бүү мэд энэ агуйн хананд мөнгө үрээд түрийвчиндээ хадгалж явбал мөнгөөр тасардаггүй гэсэн яриа гарсан байна лэ. Хэдэн жилийн өмнө явж байхдаа бид нар нэг шил архи авч ирээд, агуйд задлаад, амсаад, өргөөд тэгээд үлдсэнийг нь шилтэй нь үлдээчээд явж байсан. Човго гэдэг хүн нь архинд дуртай эр байсым бхаа хэхэ. Гэтэл яг үнэндээ энэ агуйд орхисон архийг нутгийн индианууд л ирж зохицуулна шүү дээ. Гэхдээ бас Архичны агуй нэр авчихаагүй Баяжихын агуй нэртэй яваа нь их юм хэхэ. Хүмүүс мөнгөө, түрийвчээ үрээд бна лэ. Залуу харин овсгоотой, виза кардаа үрээд байгаам да, санадаг л санаа хэхэ.

Эхийн умай хад

Энэ аягүй сонин газар. Зурагт харагдаж байгаа шиг наад талаасаа нэлээн өргөн амтай хэрнээ цаад тал руугаа нарийсаад гардаг. Эхийн умай гэдэг нэртэй бөгөөд энэ хадан завсараар мөлхөж гардаг гэнээ. Нүгэл, муу юм хийсэн хүн багтаж гардгүй гэсэн. Хэрэв нүгэл багатай бол ямар ч хүн багтаад гардаг гээд байгаам да.

Бид ч бүгд гарч үзсэн л дэ. Хичнээн туранхай нарийхан байлаа ч гэсэн яг дундаа ороод гацах тал байдым билээ. Эхлээд хоёр гараа зэрэг гаргахгүй бол яасан ч цаашаагаа явахгүй.

Гар, мөр болон цээжэн хэсэг ер нь бол гайгүй гарчдаг юм билээ. Яг гэдэс, бүсэлхий хавьд очоод гацдаг. Энэ юу гэсэн үг вэ хэхэ.. Хүн тэр хавиараа л их нүгэл хийдэг гэх гээд байнуу да? Хоол их идэх, гүзээтэй байх чинь бас сайн зүйл биш байлгүй дэ.

Бравоо, ямар ч байсан гарчихлаа хэхэ. Бид нар наана нь уг нь мань хүн гацсан тохиолдолд гарнаас нь татаж гаргах гээд бэлтгэлтэй сууж байсан юм.

Хаднаас гарч дуусаад оройн цагаас өмнө харих замдаа орсон до.

Гэтэл цэлмэг байсан тэнгэр гэнэт бүрхээд юу юугүй цахилгаан цахиж, тэнгэр дуугараад, бороо орж эхэлсэн. Тэнгэр бүрхсэн байгаа нь үнэхээр гоё харагдаж байсан. Даанч цахилгаан цахиж байгаа зураг амжиж авч чадаагүй. Яг аппаратаа бэлдэж байгаал дарах гэхээр хоцорчихоод байсан. /Ингэхэд тэнд тэр манай нөгөө машин буруу замаар ороод давхиж байна. Бид нар замын хажууд зогсчихоод сигналдаад, дохиод байгаа хараагүй гэж бга овоо муу гарууд/

Нөгөө машинаа буцааж авчрах гээд араас нь давхисан чинь гүйцэж амжаагүй байтал ширүүн бороо ороод, юу ч харагдахгүй болсон до. Тэгээд нөгөөдүүлийнхээ барааг алдчихаад эрж баахан давхисан. Тэрүүхэндээ бас адал явдал болоод авсаан хө. Гэхдээ happy ending хэхэ. Бүгд эсэн мэнд, сэтгэл хангалуун гэртээ харьсан даа.

Говийн зэрэглээ

Өдөр болгон шахуу нэг замаар явсаар байгаад одоо бараг энэ замын хотгор гүдгэр, овон товон, эргэн тойрны уул хад, дов довцог, айл гэр, тэмээ мал, ширхэг чулуу бүрийг нүдлэхээ дөхөж байх шиг байна. Говийн зам үнэхээр сайн биш, бартаат замын уралдаанд оролцож байна л гэсэн үг. Азаар сайн жолоочтой явдаг тулдаа л хэдэн яс салаад уначихгүй ирдэг байх. Авто спортын мастер жолооч гэсэн шүү дэ хэхэхэ. Машин барих гэж авъяас юм шиг байгаан. Жолоочийн хажууд суугаад явахдаа цагийг зугаатай өнгөрүүлэх арга бол өөрийгөө үзвэр үзэж байна гээд бодох... Дуу дуулах, бүжиг бүжиглэх чинь авъяас бид авъяас үзэх гэж үзвэр үздэг биз дээ. Түүн шиг л махин жолоодох гэдэг чинь авъяас тэгээд сайн жолоочийн хажууд явах нь үзвэр үзэж байна л гэсэн үг. Сайн жолоочтой явахын нэг муу тал нь зөөлөн явдалтай, донсолгоо сайн дарж явсаар байгаад түүнд нь дасаад сүүлдээ муухан жолоочийн машинд сууж чадахаа болих шинжтэй байна лээ. Хэхэ нэг мэдсэн сэдвээсээ хадуураад жолоочоо бичиж өгсөн байна шд :))

Говийн зэрэглээ гээд кино байдаг даа, түүний тухай бичих гээгүйээ хэхэ яг жинхэнэ зэрэглээн тухай бичих гэж байна. Говийг говь болгож чимдэг, говийн нэг үзэсгэлэн бол зэрэглээ шүү дэ. Зэрэглээн дунд тэмээ эсвэл хайлаас ороод харагдах нь үнэхээр гоё дүр зургийг гаргадаг. Ингэхэд зэрэглээний зураг авах хэцүүм билээ. Маш их зүүмлэж байж л бүдэг бадаг нэг юм авлаа. Миний ч сайн зурагчин гэж юу байх вэ..

Энэ хэсэгхэн газар хайлаас сүргээрээ ургасан нь зэрэглээнд цуваатай тэмээ шиг л харагдана. Тэр дунд нэг хувхай ганц мод байдаг сонин шүү. Би үүнийг Хосоогийн мод гээд нэрлэчихсэн... хэххэ яагаад тэгсэн бүү мэд, ямар ч учир жанцан байхгүй. Холоос харахад антен ч юм шиг сонин харагддаг. Тэгээд дөхөөд ирэхээр ёрдойгоод нээх ёозгүй. 03 бид хоёр энэ модны хажуугаар гарахдаа энэ нээх ёозгүй мод шүү гэж дандаа ярьдаг юм.

Уг нь энэ тал дээр хулан элбэг байх ёстоймсан. Сарын өмнө анх явж байхад машины урдуур хоёр гурван удаа сүрэг хулан өнгөрч, хулангийн тоосонд орсон бид ч азтай амжилттай явж байсийм байгаан. Нутгийн хүмүүс хулангийн тоосонд орохыг аз гэж их билэгшээдэг юм байгаан, би ч бас түүнд итгэдэг нутгийн хүний нэг :)) Харин тэр анх явсанаас хойш хулантай огт тааралдахгүй байсан чинь өнөөдөр хэдэн хулантай тааралдсан. Залхуу хулангууд байна лээ, машины урдуур гарах гэж давхихгүй зүгээр хараад зогсоод байсан. Цоглог хулангууд чинь шууд машинтай уралддаг байхгүй юу хэхэ. Гэхдээ л хөөрхөн амьтан шүү. Гэхдээ ааш муутай гэсэн. Ааш муутай амьтан гэдгийг нь гэнэт саналаа. Муухай дээрэлхүү амьтад гэсэн. Эмэгтэй хүн эсвэл хүүхэд хээр явж байхаар сүргээрээ бүсэлж байгаад дайрдаг гэсэн.

Улаан зам дээр харин хэдэн залхуу тэмээ хэвтэж байдаг гэж байгааа. Машин дөхөөд ирсэн чинь дуртай дургүй, ууртай уургүй босоод хөдөлж байгаан. Өдрийн халуун наранд нозоорчихсон хэвтэж байхад нь машинаар давхиж тав тухыг нь алдууллаа гээд уурлаад байсан байхаа. Гэхдээ өөрсдийнх нь л буруу шд, яах гэж улаан зам дээр хэвтэж байсийн тэ :))

Яг энэ хэсэг зам бол 03 бид хоёрын нэрлэснээр шалдан тэмээтэй зам байгаан хэхэ. Замд явахдаа уйдаад аялалаа сонирхолтой болгохын тулд замаа хэд хэд бүсчлээд нэр өгчихсөн. Эхний 20-30 км зам бол дардан зам буюу хамгийн гоё зам. Яг л засмал зам шиг байхгүй юу. Тэгээд шалдан тэмээний зам, яагаад гэхээр яг тэр хэсэгт харуул юм шиг заавал л хэсэг шалдан тэмээ зогсож байдаг юм. Дараа нь 10 орчим км уулын замаар явна. Уулын зам гэж галзуу хулгана дээр суусан шиг энхэл донхол, дээш доош эгэн догон гээд ёстой ядаргаатай зам байдийн. Уулнаас гараад нойрны зам буюу цэлийсэн тал дээгүүр явна. Ёстой бүртийх ч бараа үгүй шүү энэ тал дээр. Нүдэнд торох юм юу ч үгүй, тэгээд энхэл донхол багатай болхоор жинкэн нойр хүрч байгаам даа. Би бол голдуу энэ зам руу оронгуутаа л унтчихдаг. Тал дуусангуут бартаат зам эхэлж байгаам даа. 20 орчим км байх шүү. Үнэхээр л бартаат замын уралдаан шиг юм болно. Миний хамгийн дургүй хэсэг байгаа юм. Гэхдээ зорьсон газраа хүрэхийн тулд бартаат замыг туулах хэрэгтэй байдаг биз дээ ;))